• Park Etnograficzny w Niechorzu
  • Muzeum Rybołówstwa Morskiego
  • Święto Śledzia Bałtyckiego

Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Niechorzu

 Motto: Małe muzea są jak małe kraje – są a mogło ich nie być…

Historia Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Niechorzu jest związana z tradycją miejsca, gdzie rybołówstwo przybrzeżne było jednym z podstawowych źródeł utrzymania żyjących tu ludzi od niepamiętnych czasów.

Łódź Nie 11 z Niechorza Jana Hryniewicza
Łódź Nie 11 z Niechorza Jana Hryniewicza

Zmiany jakie postępowały w Polsce, w wyniku nowej sytuacji społeczno – ekonomicznej po roku 1989, pobudziły do działania oraz wymusiły zastąpienie dotychczasowych źródeł utrzymania i wyjście naprzeciw dynamicznie rozwijającej się gałęzi gospodarki – turystyce. Możliwości jakie stwarzała obsługa ruchu turystycznego i coraz liczniej odwiedzający wybrzeże wczasowicze, zachęciły do tworzenia nowych miejsc noclegowych oraz obiektów, które zapewniałyby zaplecze kulturalne w sezonowo ożywiających się miejscowościach nadmorskich.

Myśl o utworzenia morskiego muzeum w Niechorzu - niewielkiej miejscowości wypoczynkowej na Wybrzeżu Trzebiatowskim, narodziła się w sercu byłego rybaka łodziowego Henryka Gmyrka, który wokół projektu zgromadził grono pasjonatów i orędowników utworzenia rybackiej ekspozycji. Pomysł aby odwiedzający wybrzeże turyści mogli zapoznać się z charakterem dawnej osady rybackiej oraz z odchodzącym do przeszłości etosem rybaka łodziowego był czynnikiem sprawczym jaki towarzyszył od początku pomysłodawcy.

Dnia 21 listopada 1992 roku został powołany Społeczny Komitet Organizacji Muzeum Rybackiego w Niechorzu. Po intensywnych, nie pozbawionych trudów staraniach, na ten cel Rada Gminy Rewal przydzieliła budynek wraz z placem oraz fundusze konieczne na remont i adaptację całej nieruchomości na potrzeby muzeum.

Łódź Nie 11 z Niechorza Jana Hryniewicza
Łódź Nie 11 z Niechorza Jana Hryniewicza

Pismo z prośbą o pomoc przy utworzeniu ekspozycji muzealnej podpisane przez ówczesnego wójta Józefa Gandurskiego z datą 05.02.1993r. adresowane było do prof. dr Władysława Filipowiaka, ówczesnego Dyrektora Muzeum Narodowego w Szczecinie przy ul. Staromłyńskiej 27. /1. W Niechorzu powstała grupa inicjatywna, do której weszli mieszkańcy gminy Rewal:

Henryk Gmyrek – pomysłodawca – DW „Jantar” Niechorze, Sławomir Kropidłowski – nauczyciel historii z Pogorzelicy, Leokadia Ejsmont – emerytowany pedagog z Niechorza, Romana Moskwa –kierowniczka DW „Zacisze” – FWP, Jerzy Jasicki – rybak z Rewala, Stanisław Hoffmann – właściciel firmy budowlanej, Szymon Jędrzejowski – sołtys Niechorza, oraz kilkunastu sympatyków jak: Franciszek Burakiewicz – DW „Świdnica”,Zbigniew Baszak – ówczesny radny z Rewala, Antoni Cichorek – radny z Rewala, Bogdan Polakiewicz – rybak z Niechorza, Bożena Stachowska – właścicielka firmy „Upominek”,Grażyna Sędłak – pierwsza pracownica muzeum i inni. Osoby te zaangażowały się w prace nad utworzeniem muzeum i pierwszej ekspozycji.

Przy pomocy i życzliwości administracji Urzędu Gminy w Rewalu z sekretarz gminy p. Elżbietą Łonyszyn udało się wyremontować niewielki, poniemiecki budynek z lat 20 – tych XX wieku, przy ul. Marchlewskiego 66 we wschodniej części Niechorza.

Niechorze lata 60te klub KPiK
Niechorze lata 60te klub KPiK

11 czerwca 1994 roku o godz. 16.00. otwarto Muzeum Rybołówstwa Morskiego. Kolekcję tworzyły eksponaty użyczone przez Henryka Gmyrka, Sławomira Kropidłowskiego, Zygmunta Bancewicza, Jerzego Jasickiego, Muzeum Narodowe w Szczecinie oraz Szczeciński Urząd Morski. Część pochodziła ze w zbiorów marynistycznych Szkoły Podstawowej w Niechorzu, które 30 lat gromadziła Leokadia Ejsmont, a także zakupów, darów, depozytów i użyczeń. W powstaniu pierwszej wystawy dopomogli pracownicy Muzeum Narodowego w Szczecinie : etnograf Waldemar Kopczyński i plastyk Elżbieta Kamińska. Waldemar Kopczyński aktywnie zaangażował się w proces twórczy budowy pierwszej ekspozycji. On też jest również autorem pierwszego folderu reklamującej nowe muzeum.

 

W ramach wernisażu, na estetycznie zaaranżowanym placu koło muzeum, przez plastyka p. Elżbietę Kamińską – odbył się piknik, na którym serwowano ryby przygotowane przez p. Barbarę Gmyrek, nieżyjącą już żonę pomysłodawcy placówki muzealnej. Otwarcie Muzeum odnotowała lokalna prasa, oddział telewizji Szczecin, a także wiele razy przypominała o tym telewizja ogólnopolska.

Eksponowano łodzie, sprzęt do wyciągania połowów, okazy ryb, miniatury sieci, sprzęt zabezpieczający żeglugę, dawne narzędzia do odłowu wypożyczane ze zbiorów szczecińskich a pochodzące nie tylko z Europy ale i Afryki. Wielkim wsparciem dla muzeum były eksponaty wypożyczone przez Kpt. Ż.W. Józefa Gawłowicza.

Gabloty wypełniały dokumenty, zdjęcia pierwszych rybaków z Niechorza oraz fotografie rybackiej osady Kempa znad jeziora Resko Przymorskie - sprzęt, domostwa, łodzie. „Prezentowane na wystawie przedmioty ukazują specyfikę zawodu rybaka, posługującego się w swojej pracy określonymi narzędziami i sprzętem pomocniczym. Odnajdziemy tu modele sieci, kosze do transportu ryb, żelazne kotwice, ościenie kowalskiej roboty, więcierze, typowy sadz do przechowywania ryb (miejscowa nazwa „kibel”) oraz przedmioty codziennego użytku. Zebrane w trakcie tworzenia muzeum zabytki stanowią interesujący wycinek kultury pomorskiej, kształtowanej przez określone warunki przyrodniczo – geograficzne” - tak pisał w pierwszym muzealnym folderze Waldemar Kopczyński.

 

W części plenerowej prezentowano wystawę łodzi rybackich przekazanych przez rybaków jako dary dla muzeum.

Podczas wakacji prowadzono plenery malarskie przy współpracy z Akademią Sztuk Pięknych w Poznaniu. Odbył się także plener międzynarodowy z przewagą malarzy skandynawskich. Odwiedzający muzeum wpisywali się do Złotej Księgi. Byli też ofiarodawcy historycznych przedmiotów jak p. Stanisław Guziński z Gryfic. Od samego początku, w muzeum pracowała p. Grażyna Sędłak, która z sercem wprowadzała zwiedzających do świata wiedzy o historii rybołówstwa bałtyckiego.

Łodzie Plaża fot. Paweł Pawłowski
Łodzie Plaża fot. Paweł Pawłowski

Placówka muzealna przez 9 sezonów letnich otwierała podwoje dla kolonistów i wszystkich wczasowiczów. Ciasnota pomieszczeń przeszkadzała w rozwoju wystawiennictwa i pełniejszej pracy muzeum. Rosnące zainteresowanie Wybrzeżem Rewalskim spowodowało, że administracja Gminy Rewal z Centrum Informacji Promocji Rekreacji została zobligowana do pozyskania większego budynku z zapleczem na placówkę muzealną i skansen. W roku 2002 rozpoczęto starania aby wyremontować dawny „Klub FWP” i przenieść tam muzeum – co stało się w lipcu 2003 roku. Od tej pory trwa nowy rozdział historii Muzeum Rybołówstwa Morskiego.

Interesująca jest historia samego budynku muzeum przy obecnej Alei Bursztynowej 28. Zbudowano go w 1933r przy dawnej Waldstrasse ( Leśna ) - w przedwojennych informatorach figurował pod numerem 33. jako Waldhaus Braun. Można tu było wynająć pokój z aneksem kuchennym na wakacje. W owym czasie był to niezwykle okazały dom, którego właściciel jako jeden z pierwszych w Niechorzu posiadał samochód i murowany garaż, z jedynym w miejscowości, głębokim kanałem do napraw podwozia.

Na rozległej posesji znajdowała się niewielka stajenka dla kucyków. Właściciel dość regularnie podróżował do USA w celach zarobkowych. Ponoć z każdej podróży przywoził nowy samochód. Pewnie dlatego przez długie lata dom nazywano „willą Amerykanina”.

Zaraz po zakończeniu działań wojennych, przez krótki okres, budynek ten zamieszkiwał Stanisław Lipski młody AK-owiec biorący udział w Powstaniu Warszawskim, ukrywający się przed UB na Pomorzu. Następnie w budynku przyszłego muzeum, przy ulicy, która w owym czasie nazywała się już Powstańców, zamieszkał Zygmunt Bancewicz, jeden z pierwszych osadników wojskowych. Kiedy utworzony został Fundusz Wczasów Pracowniczych , Zygmunt Bancewicz przeniósł się do innego domu i przez bardzo długi okres trudnił się rybołówstwem. Z opowiadań wiadomo, że będąc jeszcze na Syberii jako zesłaniec, przyrzekł rodzicom, że w przyszłości zostanie rybakiem – to właśnie ryby uratowały życie, tej jednej z tysięcy polskich rodzin zesłanych na nieludzką ziemię. W latach 60-tych, obiekt zyskał nazwę „Niechorzanka”. Utworzono w nim „Klub Krajowej Prasy i Książki ” pod patronatem Funduszu Wczasów Pracowniczych. Na piętrze po prawej stronie w małym pokoju znajdowała się biblioteka publiczna. W salach na piętrze, na prawo od wejścia, ustawione były stoliki. Tuż pod schodami w małym pokoiku zainstalowano bufet, w którym można było kupić kawę, herbatę, bezalkoholowe napoje butelkowe, oraz paczkowane słodycze.

Obok wejścia do bufetu, na ścianie wisiały tablice ze sklejki z odpowiednimi kieszeniami, w których to znajdowała się codzienna prasa. Tygodniki i miesięczniki oprawione były w drewniane szczęki i zawieszone tuż obok na hakach.

W pierwszej sali na lewo od głównego wejścia znajdował się kominek - pozostałość po pierwszym właścicielu z przed II wojny światowej. Tu również stało kilka stolików, przy których ustawione były głębokie szerokie fotele, pozwalające zagłębić się w lekturze w ciszy i spokoju. W drugim pomieszczeniu na parterze, po lewej stronie, urządzono salę telewizyjną. W latach 60-tych i 70-tych XX wieku nie każdy mieszkaniec posiadał w domu własny odbiornik telewizyjny. Radziecki telewizor o sporych rozmiarach stał na specjalnie zrobionym stojaku, a naprzeciw były krzesła ustawione w rzędach.

W zimowe wieczory było tu cicho, ciepło i przytulnie. Hol oświetlała wykonana z ołowiu lampa szczególnej urody. Pomiędzy ołowianymi ornamentami znajdowało się kolorowe szkło. Trudno dzisiaj powiedzieć co się stało z tym pięknym drobiazgiem. Naprzeciw drzwi wejściowych umiejscowiona była obszerna łazienka z okresu przedwojennego. Białe kafelki, umywalka i przepastna ceramiczna wanna.

W roku 1980 już przy ulicy Marchlewskiego - utworzono w tym budynku Gminny Ośrodek Kultury. Działały koła zainteresowań: plastyczne dla dzieci, kurs tańca, koło strzeleckie. Młodzież zbierała się wieczorami aby porozmawiać ze sobą, pograć w bilard, szachy, warcaby lub posłuchać muzyki. Zakupiono aparaturę nagłaśniającą i w sobotnie wieczory młodzi ludzie spędzali czas bawiąc się przy ówczesnych przebojach.

Przez okres ok. 20-tu lat księgozbiór biblioteki rozrósł się i przeniesiono go na parter do sali telewizyjnej.

W latach 1980-1997 oprócz wypożyczania książek organizowano wieczory autorskie ( m.in. Andrzeja Płosza - poety ziemi opolskiej ), wieczory poezji religijnej przy nieistniejącej już kapliczce na miejscu której stoi dziś okazały kościół oraz wieczory fraszek żydowskich przy ognisku i akompaniamencie gitary. Opiekunem zbioru bibliotecznego i aktywną animatorką kultury była wówczas Alicja Kinka z Niechorza.

W 1990r Andrzej Romanowski z Gryfic, złożył wniosek o wydzierżawienie obiektu pod prywatną działalność gospodarczą. Rada Gminy wraz z ówczesnym Wójtem przychyliła się do wniosku. Bibliotekę przeniesiono do innego budynku. Był to najgorszy okres w historii obiektu. Został on mocno zniszczony i zdewastowany. Wiele osób wspomina dekadę kiedy działała tu hucznie dyskoteka „U Andruchy”…

Po przenosinach do starannie wyremontowanej willi z lat 30 –tych XX w. Muzeum stanęło przed możliwością poszerzenia oferty zarówno jeśli chodzi o część ekspozycyjną jak również działania edukacyjne i kulturalne. Stałą ekspozycję „Rybołówstwo bałtyckie” powiększono o nowe zbiory jak i wypożyczenia z innych muzeów o podobnym profilu.

Leokadia Ejsmont podczas lekcji muzealnej w Muzeum 2005r. - autor P. Pawłowski
Leokadia Ejsmont podczas lekcji muzealnej w Muzeum
2005r. - autor P. Pawłowski

Sprzyjający klimat współpracy z mieszkańcami i zielone światło ze strony władz gminy doprowadziły do zmiany oblicza placówki, która z obiektu funkcjonującego jedynie latem zamieniła się w działające całorocznie, lokalne centrum kultury. We wrześniu 2003roku jako opiekuna muzeum, zatrudniono nauczyciela historii i przewodnika turystycznego – Pawła Pawłowskiego ( autora niniejszego opracowania ), który realizował myśl – Muzeum jako dom kultury.

opiekun muzeum w latach 2003 - 2008 Paweł Pawłowski
opiekun muzeum w latach 2003 - 2008 Paweł Pawłowski

Połączenie funkcji wystawienniczej z dydaktyczną stało się możliwe poprzez uzyskanie dodatkowej powierzchni. Na stałe włączono do oferty lekcje muzealne, których tematyka jest mocno osadzona w regionie i koreluje z misją muzeum. Do zakupionego biletu wstępu zaproponowano oprowadzanie z przewodnikiem. Muzeum jako centrum edukacji regionalnej i lokalny dom kultury to nowa formuła jaką wypracowano od roku 2003.

 

Jakość życia kulturalnego niewielkiej nadmorskiej gminy podnosiły wówczas, cykliczne imprezy jakie proponowała niechorska placówka. Spotkania pod nazwą „Ludzie i ich pasje” gdzie zaproszeni goście prezentowali swoje, często niecodzienne hobby. „Kulturalne Czwartki” - cykl comiesięcznych spotkań z ludźmi ze świata kultury i sztuki. Połączenie recitali słowno-muzycznych z prelekcjami dotyczącymi otwieranych wystaw okolicznościowych oraz rybackim poczęstunkiem stanowiły o charakterze imprezy.

Wernisaż w Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Niechorzu
Wernisaż w Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Niechorzu

 

Przy Muzeum działało od 2004r stowarzyszenie Forum Inicjatyw Młodzieżowych skupiające młodzież gimnazjalną i licealną z terenu Gminy Rewal. Było ono alternatywną formą spędzania czasu wolnego nakierowaną na działania artystyczne i aktywne spędzanie czasu wolnego. Forum było zaangażowane w promocje małej ojczyzny poprzez odtwórstwo historyczne, prezentacje rzemiosł dawnych jako jedną z form aktywności młodych ludzi.

W Muzeum odbywają się spotkania wszystkich aktywnych stowarzyszeń działających na terenie Gminy Rewal. Muzeum działa również jako punkt informacji turystycznej, gdzie można zakupić materiały krajoznawcze i promocyjne oraz wynająć przewodnika po wybrzeżu.

Współpraca jaka jest realizowana z Muzeum Narodowym w Szczecinie oraz kontakty z kolekcjonerami i hobbystami zaowocowała organizacją wystaw czasowych, które średnio co cztery miesiące wzbogacają ofertę muzealną. Wernisaże są również miejscem integracji społecznej jaka dokonuje się w wyniku systematycznych spotkań na polu szeroko rozumianej kultury morskiej, w związku z tym, że większość wystaw dotyczy tematyki regionalnej.

Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Niechorzu 2007r.  autor P. Pawłowski
Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Niechorzu 2007r.  autor P. Pawłowski

Z grupy inicjatywnej jaka organizowała Muzeum zawiązało się Stowarzyszenie Miłośnicy Tradycji Rybołówstwa Bałtyckiego (MTRB), którego celem jest promocja kultury rybackiej i wybrzeża. Jedną z form działalności jest corocznie organizowany od 2004, (kiedy to przypadała 10 rocznica działalności Muzeum Rybołówstwa Morskiego), festyn „Święto Śledzia Bałtyckiego” na który składają się występy artystyczne, prezentacja kuchni regionalnej oraz prezentacja rzemiosł dawnych związanych z rybołówstwem. Stowarzyszenie pomaga merytorycznie Muzeum, które do roku 2009 było administrowane przez komórkę Urzędu Gminy w Rewalu – Centrum Informacji Promocji Rekreacji. Obecnie Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Niechorzu wchodzi w skład Gminnego Ośrodka Kultury w Rewalu.

Przyszłość jaka rysuje się przed Muzeum to poszerzanie oferty kulturalnej wraz powiększaniem ekspozycji. Kolejnym ambitnym pomysłem twórców muzeum jest budowa Parku etnograficznego - skansenu rybackiego. Teren pod jego budowę przekazały władze Gminy Rewal w osobach ówczesnego Wójta Konstantego Tomasza Oświęcimskiego i Vice Wójta Roberta Skraburskiego. W marcu 2006 r. podpisano stosowną umowę ze Stowarzyszeniem MTRB, przekazującą w dzierżawę atrakcyjne tereny w okolicy Latarni Morskiej w Niechorzu pod realizacje inwestycji.

Perspektywa jaka rysuje się przed Muzeum Rybołówstwa Morskiego z jednej strony zakłada lata wytężonej pracy związanej z budową Skansenu a tym samym przenosinami do nowej siedziby, z drugiej pozwala optymistycznie spojrzeć w przyszłość jaka otwiera się przed dynamicznie rozwijającą się miejscowością turystyczną w której szacunek dla przeszłości łączy się z teraźniejszością.

mgr Paweł Pawłowski

Święto Śledzia 2010 - dokument Robert Dajczak / Przemysław Łonyszyn